Bonsai materiaal: uitgraven uit een tuin

Collecting from a garden

Voor mensen die net beginnen met bonsai is het vaak onduidelijk waar goede bomen te krijgen. Hierbij wordt vaak het advies gegeven om bij een bonsai handelaar langs te gaan, of een kleinschalige boomkweker te bezoeken. Dit zijn natuurlijk hele goede plekken om gezonde planten met een compacte kluit te krijgen. Echter, planten met meer karakter kan je krijgen door uit tuinen planten te graven. Het zijn geen yamadori (Hoewel de term yardadori regelmatig opduikt) maar soms heb je echt leuke planten in tuinen staan.

Als voorbeeld, deze hibiscus die ik het eerste weekend van mei (eigenlijk te laat in het jaar!) uitgegraven heb.

Waar vind je bonsai materiaal in tuinen?

Uiteraard is het niet zo dat je zomaar in een tuin gaat graven. En hoewel je geluk kan hebben als je bij mensen aanbelt en vraagt of je een bepaalde boom mag uitgraven (Bied dan aan om een jongere plant neer te zetten: Er zijn genoeg mensen die oude grote struiken eigenlijk kwijt willen), heb ik een andere manier.

Ik kijk met regelmaat op internet op marktplaats en ebay om te zien wat mensen voor weinig geld kwijt willen. Vaak moeten de bomen per direct weg, dus heb je geen mogelijkheid om op de beste tijd van het jaar te graven. Ik zoek vooral in het vroege voorjaar, en alleen naar planten die dichtbij staan. Dan is het tenminste geen grote moeite om even te gaan kijken. Want.. een foto geeft een slecht beeld van de boom. Zo ook deze hibiscus: Iemand die 7 stuks in de tuin had staan. De foto is onduidelijk. De bomen gingen er binnen enkele dagen uit. Vaak is het: Langskomen, bekijken en meenemen.  

Wat is interessant bonsai materiaal?

Natuurlijk is het handig een beeld te hebben van wat een bonsai is. Zelf bekijk ik altijd grote struiken. Elke tak van een meter geeft grofweg een cm stamdikte. Dus als je struiken van 2-3 meter hoog met meerdere takken ziet, kan je ervan uitgaan dat er een fatsoenlijke stam aan zit Als je kijkt naar planten met takken laag op de stam, heb je grote kans dat je later die takken weg kan halen en dan een mooie tapsheid over houdt. Uiteraard kijk je naar soorten die goed te verplanten zijn en die voor bonsai interessant zijn. Denk aan taxus, liguster, lonicera of haagbeuk.

Hoe een struik voor bonsai uitgraven

Belangrijk is het om een paar dingen voor te bereiden. Zorg dat je substraat in huis hebt, en meerdere groottes potten of hout om een bak op maat te maken. Het is belangrijk om snel na het uitgraven een boom op te kunnen potten.

Materiaal klaarzetten voor uitgraven bonsai materiaal
Materiaal klaarzetten voor uitgraven bonsai materiaal

Vervolgens ga je de plant bekijken. Hierbij moet je bedenken dat de verkopers geen grote bende willen in hun tuin. En het soms zonde vinden als je een struik terugsnoeit. Ik spreek daarom altijd met de eigenaars over wat ik van plan ben en waarom ik eea terugsnoei. Een paar foto’s op de telefoon helpen ook! Als ze geld vragen voor de planten betaal ik altijd voor ik begin. Kijk waar de hoofdwortels zitten. Meestal zitten die mooi rondom. Maar vaak is het slecht te zien. Zie ook verderop in dit artikel.

Met een scherpe grote takkenschaar snoei ik de struik terug. Ik laat alle takken langer dan wat ik denk te behouden. Dat geeft je plekken om aan vast te houden en bij het transport zijn zo eventuele knoppen of jonge uitloop wat beschermd. Met een scherpe spade steek ik vervolgens een cirkel verticaal om de stam op 10-30cm van de stam (Bij een hele grote boom meer, bij een klein plantje minder). Normaal gesproken geeft je dit een voldoende grote kluit welke je ook nog kan tillen en oppotten! Aan een zijde van de boom graaf je vervolgens de aarde buiten de cirkel weg, en steek je de spade schuin onder de boom. Hierdoor worden alle neergaande wortels afgestoken. Als het goed is kan je nu de boom met kluit en al optillen. Hou er rekening mee dat zanderige grond makkelijk van de kluit valt: Zorg ervoor dat de kluit vochtig is en verplaats de boom niet meer dan nodig. Zet de kluit in een zak of bind het tezamen met folie / boomkwekersdoek. Op naar huis!

Vers uitgegraven hibiscus voor bonsai
Vers uitgegraven hibiscus voor bonsai

Thuis begin je met een eenvoudige wortelhaak alle aarde uit de kluit te halen. Hou er rekening mee dat wortels niet mogen uitdrogen: Doe dit uit de wind en zon, en hou een sproeier bij de hand. Na het uitkammen van de wortels heb je goed zicht op de mogelijkheden voor de toekomst. Vaak zie je meer dan een niveau van wortels omdat de plant dieper is ingegraven dan bij de kweker het geval was. En in het geval van pot gekweekte planten die in de tuin gezet zijn, zie je vaak nog hoe de wortels oorspronkelijk in de pot rond gegroeid zijn. Maak een keuze waar je het minste risico ziet dat je grote snoeiwonden moet maken in de kluit. Soms kan je de bovenste wortelkrans gebruiken. Maar vaak niet en moet je de bovenste wortels weg snoeien. Zo ook in dit geval

Snoei de wortels terug zo ver als kan. In dit geval zie je dat na 6 weken droogte, we een weekje met regen gehad hebben, maar niet zoveel dat de diepere bodem water heeft gehad. Dus de wortels dicht bij de stam hebben allemaal fijne zijwortels gemaakt. Ik snoei nu alle niet-passende wortels terug tot op een zijwortel, of tot op de stam. Dan kijk in welke pot qua formaat past bij de overgebleven wortels. De kluit moet er in passen zonder dat de wortels krom gelegd moeten worden, maar ook niet veel groter zijn. Ik kort bij voorkeur een grote wortel in en laat zo veel mogelijk dunnere wortels over.

Op dit moment snoei ik ook de takken terug, tot iets langer dan ik voor de uiteindelijke boom wil gebruiken. Takken die helemaal weg moeten, laat ik ook deels staan. Ik wil zo min mogelijk risico nemen dat de snoeiwonden een stuk indrogen en daarmee de delen die ik wil gebruiken ook afsterven. Terugsnoeien kan altijd nog! Aangezien deze hibiscus al uitgelopen is, hou ik de takken zo lang dat er minimaal en set bladeren aan elke tak zit.

Planten en nazorg

Vervolgens gaat de plant in de pot. Zet de boom goed vast want de wortels hebben nu geen goede verbinding met het substraat. De eerste weken zal de boom bij de minste druk uit de pot vallen als ze niet vastgezet zijn. En als de boom niet valt: Bij beweging krijg je continue beweging van de wortels waardoor jonge wortel uitlopers kunnen breken. Dit verhindert het opnieuw vastgroeien van de boom.

Als substraat heb ik in dit geval grove bims aangevuld met gemalen boomschors gebruikt. Dit is een luchtig mengsel waar veel zuurstof in komt, vochtig blijft zonder de wortels te verdrinken. Een ideale omgeving voor de wortels om zich in vast te zetten.

De opgepotte bomen gaan nu eerst een week of 2, 3 naar een plekje uit de volle zon en uit de wind. Dit helpt de boom met het herstel omdat veel minder water verbruikt wordt. Daardoor kan de boom zich richten op wortel herstel. Loof afwerpende loofbomen hebben grote reserves. Over het algemeen kunnen ze op hun reserves wel 3 keer uitlopen. Bij coniferen is dit wat lastiger: Die hebben minder reserves. Daarom is het daar belangrijk veel loof te behouden en de boom direct terug te zetten op een plek met veel licht. Zodra er duidelijke hergroei zichtbaar is in het loof, plaats ik de bomen terug op een zonnige plek.

Wanneer bemesten

Deze bomen gaan bij mij meteen mee in de bemestingscyclus en krijgen komende week ook meteen mest.