Het begin van een wortel-over-rots bonsai

Recentelijk was het mooi weer. De zon scheen, de knoppen van de bonsai beginnen de openen. Het was tijd om aan een project te werken waar ik al 2 jaar naartoe gewerkt heb. Een drietand esdoorn met wortels over een rots bonsai!

Zo lang ik bonsai heb, ben ik gefascineerd door bomen die met de wortels over een rots groeien. Ik heb meerdere pogingen gedaan. Sommige projecten heb ik uit elkaar gehaald. Andere heb ik nog in ontwikkeling. Maar eigenlijk zijn ze allemaal een beetje saai. Toen ik een paar jaar geleden een verkoper tegen kwam met een groot aantal Seiryu stenen besloot ik een doos vol te kopen.

Wortel – over – rots Bonsai stijl

Deze bonsai stijl (In het Japans Sekijoju) simuleert een boom die in een rotsachtige omgeving groeit. Een vogel heeft wat zaden laten vallen, een boom is opgeschoten en over de jaren hebben wortels een weg gevonden over de rotsen en eventuele grond is weg geërodeerd. De boom toont vrij liggende wortels die de boom aan de rots vasthouden, en de wortels vinden water en voedsel in de grond om de rots heen. Deze stijl is anders dan een rots beplanting, waar de wortels allemaal op de rots zitten, en ook daar hun water en nutriënten krijgen.

Een goed uitgevoerde wortel-over-rots bonsai heeft geen ruimte tussen de rots en de wortels. De steen zit onbeweeglijk vast aan de wortels. De wortels volgen een interessant, maar natuurlijk pad langs de rots naar het substraat er onder. De wortels kruisen elkaar hierbij niet. De rots zelf kan groot zijn, en de hoofdattractie, of kleiner maar altijd zichtbaar. Het doel van deze stijl is een verhaal te vertellen waarbij de rots even belangrijk is als de boom. Omdat je vaak met jonge planten begint, is het vaak verleidelijk om een te kleine steen te gebruiken. Hou er rekening mee dat de steen niet groter wordt, maar de boom wel!

De rotsen

Twee jaar geleden kocht ik een doos met Seiryu stenen. Deze stenen zijn grillig met veel groeven. Ze zijn blauwgrijs met witte insluitingen, en worden vaak gebruik bij aquascaping. Deze stenen zijn ideaal voor wortels-over-rots bonsai. In de winter heb ik ze uitgezocht en stenen bij elkaar gelegd om te lijmen zodat stenen ontstaan die zelfstandig rechtop blijven staan.

Het plant materiaal

Om de wortels strak rondom een grillige rots te krijgen moeten de wortels nog goed flexibel zijn. Dit kan bij voorbeeld met een gemarcotteerde boom. Echter, om de wortels goed te laten ontwikkelen is veel bovengrondse groei nodig. Daarom worden vaak zaailingen van een of enkele Jaren oud gebruikt.

In 2019 had ik het geluk een drietand esdoorn tegen te komen vol met zaden. Ik nam een paar handen rijp zaad mee naar huis. In de winter heb ik deze gezaaid en vervolgens was het een kwestie van wachten. In het voorjaar van 2020 had ik een tray vol met jonge esdoorntjes. Na de groeipunten van de hoofdwortels geknipt te hebben om zijwortels te laten ontwikkelen heb ik er een aantal opgepot en laten groeien voor gebruik in dit project.

Samenstellen van een drietand wortel-over-rots bonsai

Maak de rots schoon. Als je een rots hebt met veel groeven is het belangrijk te zorgen dat daar geen oude wortels, aarde en steentjes meer in zitten. Uiteindelijk is het doel om de wortels zo strak mogelijk aan de rots te hebben. Alles wat makkelijk over tijd van de rots verdwijnt doet afbreuk aan dit doel.

Bedraad de boom. Deze stap is het een beetje afhankelijk van de strategie die gevolgd gaat worden om de bom te kweken. Als je de boom voluit gaat laten groeien en na en paar jaar terugsnoeit op de eerste knoppen dan is het wellicht niet doorzakelijk. Ik hou graag mijn opties open dus heb ik de zaailing bedraad voor ik deze op de rots geplant heb. Zo heb ik de mogelijkheid de stam te vormen. Denk er aan: In bonsai zijn rechte stukken tak of stam bijna altijd ongewenst.

Ontdoe de plant van het substraat. Bij de zaailing in dit voorbeeld was het substraat mijn standard korrelige substraat. Groot voordeel van dit substraat is dat met een licht trekken en friemelen al het substraat uit de wortelbal komt.

Plaats de boom. Dit is een van de belangrijkste stappen welke bepaald hoe de compositie er later uit komt te zien. In de commerciële handel zie je vaak deze stijl aangeboden waar de boom tegen de zijkant van een gladde rots gebonden is geweest. De wortels gaan of kaarsrecht naar beneden zodat de boom meer naast de rots dan over de rots groeit. Of de wortels hebben een omarming met de wortels die achter de rots in de grond verdwijnen. Ik zie geen enkele natuurlijke manier waarop een boom zo ooit zou groeien. Daarom plaats ik de basis van de plant in een verdieping in de rots, waar ik me kan voorstellen dat een zaailing in de natuur zou opkomen. De wortels laat ik vervolgens zoveel mogelijk de natuurlijke lage stukken van de rots volgen (Hoewel je soms even omhoog moet, om ervoor te zorgen dat de wortels op minimaal 3 kanten van de rots naar beneden gaan om optimale grip te krijgen).

Volg bij het plaatsen van de wortels de route welke water ook langs de steen zou kunnen volgen. Denk hierbij alvast aan de toekomstige voorkant, en zorg ervoor dat in ieder geval daar ook zichtbare splitsingen in de wortels te zien zijn.

De wortels bevestigen. Om de wortels de rots te laten grijpen is het belangrijk dat de wortels de contouren van de rots zo goed mogelijk volgen. Echter, zodra je de plant los laat verschuift alles. Je kan sowieso de plant tijdelijk met een draadje aan de rots zetten, tot je alles gefixeerd hebt. Om de individuele wortels op hun plek te houden gebruik ik natte potgrond. Ik druk de jonge wortels voorzichtig (!) op de plek waar ik ze wil hebben en smeer dan een klodder potgrond er overheen. Dit houdt de boel op zijn plek tot ik het geheel in folie verpak.

Het geheel verpakken. Om ervoor te zorgen dat de wortels allemaal dicht bij de rots groeien en er geen dikke wortel ontwikkelt die van de rots weg groeit wordt het geheel verpakt in een folie. Dit kan huishoudfolie zijn, of plakband oid. Vermijd hierbij het vastbinden van de wortels met draad of smalle strookjes tape: Bij het groeien krijgen de wortels dan allemaal lijnen in het oppervlak. Het is beter het om het geheel met een doorgaande laag compleet in te pakken. Ik heb hier aluminium folie gebruikt, omdat je dat mooi in verdiepingen kan drukken, in tegenstelling tot folie. Hierbij hoeven de wortels niet onder het folie uit te komen: Die groeien zelf door naar beneden.

Planten en vergeten. Eigenlijk is hiermee het belangrijkste werk gedaan. Plant het geheel in een diepe pot of in de tuin waarbij je ervoor moet zorgen dat de bovenkant van het folie niet onder de grond komt. Na alle moeite om de wortels op hun plek te krijgen moet je voorkomen dat er een nieuwe wortel in de nebari ontstaat welke buiten het folie om de boel overneemt. Het geheel gaat vervolgens in een hoek van de tuin en kan het hele jaar zo veel groeien als mogelijk. Bij soorten die sterke wortelgroei vertonen zoals drietand esdoorn en iepen kan je na een jaar de boom voorzichtig uit de pot halen en kijken hoe de wortels zich ontwikkelen. Dan heb je nog de mogelijkheid correcties uit te voeren als bv een wortel veel te sterk groeit. Verder is het een kwestie van laten groeien. Zodra de wortels sterk genoeg zijn om de steen vast te houden kan je gaan overwegen de wortels boven de grond te halen. De boom ontwikkel je zoals je ook andere bonsai zou ontwikkelen, in harmonie met de gebruikte steen.